Fontodi

Wcześniej Fontodi nie słynęło z produkcji wybitnych win, chociaż oczywiście w posiadłości wino powstawało. Całość jednak przede wszystkim była gospodarstwem rolniczym; na jego terenie były pola uprawne, drzewa, obszary leśne, zabudowania gospodarcze, dom dla pracowników gospodarstwa. Winnica zajmowała zaledwie niewielką część całego obszaru stanowiąc obowiązkową składową typowego toskańskiego domostwa. I takie właśnie gospodarstwo kupili Manetti w 1968 roku. Jednak przełom nastąpił dopiero pod koniec lat 70. XX wieku, gdy młode pokolenie rodziny – Giovanni i Marco Manetti – zaangażowało się w prowadzenie posiadłości. Co ciekawe, rodzina Manetti nie miała tradycji winiarskich; właściwie początkowo w ogóle nie interesowała się produkcją wina. Od stuleci była związana z produkcją terakoty w Impruneta – słynnego cotto, czyli wypalanych elementów ceramicznych. W momencie zakupu, Fontodi na pewno nie przypominało jeszcze posiadłości  winiarskiej, którą znamy dzisiaj.

Pod koniec lat 70. ubiegłego wieku młodzi Giovanni i Marco Manetti zdecydowali się związać z tym miejscem znacznie mocniej. W 1979 roku rodzina przeniosła się do Panzano; Giovanni miał wówczas zaledwie 16 lat. W tym samym okresie do Fontodi dołączył enolog Franco Bernabei, który przez kolejne, ponad cztery, dekady miał ogromny wpływ na rozwój winnicy i powstające w posiadłości wina. Berabei był jednym z najwybitniejszych włoskich enologów i wielkim znawcą odmiany sangiovese. Pierwszym owocem tej wieloletniej, wspaniałej współpracy było wino Flaccianello della Pieve, którego pierwszy rocznik powstał w 1981 roku.

Partnerem Bernabeia w działaniach na polu enologii i aktywnym współtwórcą win był właściciel Fontodi Giovanni Manetti. To właśnie ich wieloletnia współpraca stoi za wielkim sukcesem win Fontodi. Bernabei sam określał Giovanniego jako swojego ucznia, a po śmierci Bernabeia w lipcu 2026 roku Giovanni powiedział, że „nauczył się od niego wszystkiego” w zakresie degustacji i produkcji wina. Fontodi to historia rodziny, która miała już bardzo silne związki z ziemią i tradycyjnym rzemiosłem regionu, a następnie nauczyła się wykorzystać wyjątkowy potencjał konkretnego miejsca do produkcji wielkich win.

Fontodi – w sercu Conca d’Oro

Na wyjątkowość siedliska Conca d’Oro składa się kilka bardzo korzystnych elementów: stosunkowo duża wysokość, południowa ekspozycja, bardzo dobre nasłonecznienie, gleby zawierające przede wszystkim galestro i alberese, a także wyraźna różnica temperatur między dniem a nocą. Ciepłe dni pozwalają sangiovese dobrze dojrzeć, natomiast chłodniejsze noce pomagają zachować kwasowość i świeżość. To bardzo ważne, bo sangiovese jest odmianą wymagającą. Potrzebuje długiego okresu dojrzewania, ale jednocześnie łatwo może stracić świeżość, jeśli temperatury są zbyt wysokie. Panzano daje możliwość uzyskania dojrzałości bez utraty kwasowości, co jest jednym z fundamentów stylu Fontodi. Manetti mieli ogromne szczęście, albo raczej bardzo dobry instynkt, że kupili posiadłość w Panzano, w obrębie słynnej Conca d'Oro.

Galestro – jeden z sekretów Panzano

Galestro to łupkowa, kamienista gleba charakterystyczna dla wielu najlepszych stanowisk Chianti Classico. Jest dobrze przepuszczalna i zmusza korzenie do poszukiwania wody głębiej. W połączeniu z alberese tworzy warunki, w których sangiovese może dawać wina o dużej koncentracji, ale jednocześnie zachowujące napięcie, kwasowość i mineralny charakter. Wielkie wina Fontodi na pewno nie powstają wyłącznie w piwnicy; one przede wszystkim rodzą się w winnicy o wyjątkowych cechach.

Warto jednak pamiętać, że nawet w najlepszym siedlisku wielkie wina nie powstają z automatu. Rodzina Manetti, przez dziesięciolecia swojej pracy wspięła się na wyżyny, gdyż zaczęto bardzo szczegółowo badać, co właściwie można osiągnąć pracując z sangiovese uprawianym w tym konkretnym miejscu.

Tym samym swą wyjątkowość dzisiejsze Fontodi w równej mierze zawdzięcza trzem czynnikom: wybitnemu siedlisku Panzano, rodzinie Manetti  i wiedzy enologicznej Franca Bernabeia.

Co wyróżnia Fontodi spośród producentów chianti?

Ekologiczne rolnictwo – ale nie jako marketingowy dodatek. Fontodi jest certyfikowaną winnicą ekologiczną. Rodzina Manetti zaczęła przechodzić na uprawę organiczną już na początku lat 90. XX wieku, a obecny model gospodarstwa mocno opiera się na wykorzystywaniu własnych zasobów. Na terenie gospodarstwa, oprócz winnic, znajdują się również oliwki, uprawy rolne, pastwisko oraz bydło rasy chianina. Odchody zwierząt są wykorzystywane do produkcji kompostu, podobnie jak pozostałości po przycinaniu winorośli. Powstaje w ten sposób bardziej zamknięty, samowystarczalny system gospodarowania. To jest bardzo toskańskie, tradycyjne podejście: uprawa winorośli i tworzenie wina nie są osobną formą działalności, ale stanowią element całego gospodarstwa.

Rodzinna terakota wróciła do winiarstwa – kolejny piękny szczegół historii. Rodzina Manetti przez pokolenia produkowała terakotę, a więc materiał, który ma w Toskanii ogromne znaczenie kulturowe. W Fontodi tradycja ta została połączona z winem. Powstają tam m.in. amfory/orci z terakoty, wykorzystywane do produkcji wina Dino – 100-procentowego sangiovese oraz białego Meriggio z sauvignon blanc. Wina dojrzewają w ceramicznych naczyniach wykonanych w rodzinnej manufakturze. Można powiedzieć, że historia rodziny zatacza koło; terakota, którą rodzina Manetti produkowała od pokoleń, zaczyna służyć do produkcji ich wina.

Technologia produkcji wina jest nowoczesna, ale podporządkowana siedlisku. Fontodi ma nowoczesną piwnicę zbudowaną na kilku poziomach. Winogrona trafiają na najwyższy poziom, a następnie przemieszczają się w dół dzięki grawitacji, zamiast być przepompowywane. Pozwala to ograniczyć mechaniczne traktowanie owoców.

Takie podejście doskonale ilustruje filozofię Fontodi – nowoczesna technologia – jak najbardziej, ale tylko wtedy, kiedy pomaga zachować charakter winogron i szczególne cechy siedliska.

Wielkie znaczenie przywiązuje się również do pracy w winnicy. Wszystkie wina Fontodi powstają z własnych winogron, zbieranych ręcznie i starannie selekcjonowanych.

Dlaczego Flaccianello jest tak niezwykłe?

Flaccianello to wino, które zmieniło wszystko. To ono wyniosło Fontodi do światowej ligi. Pierwszy rocznik powstał w 1981 roku. I jest w tym pewien paradoks. Dziś trudno sobie wyobrazić, żeby w Chianti Classico problemem było zrobienie wina w stu procentach z sangiovese. Wtedy jednak przepisy apelacji na to nie pozwalały. Ówczesne regulacje wymagały między innymi udziału białych odmian w winie chianti. Manetti chciał natomiast pokazać potencjał czystego sangiovese z najlepszego materiału z Panzano. W rezultacie Flaccianello nie mogło być wówczas sprzedawane jako chianti – trafiło na rynek jako wino stołowe. Fontodi nie chciało naginać wina do przepisów. Chciało nagiąć przepisy do potencjału miejsca. Dzisiaj Flaccianello ma status IGT Colli Toscana Centrale, mimo że według współczesnych przepisów mogłoby technicznie spełnić wymagania dla Chianti Classico Gran Selezione. I właśnie dlatego jest często zaliczane do kategorii supertoskanów, choć w przeciwieństwie do wielu słynnych win z tej grupy nie jest oparte na cabernet sauvignon czy merlocie. To stuprocentowe sangiovese. Współczesne Flaccianello powstaje z najlepszych winogron pochodzących z najlepszych parceli Fontodi, fermentuje na rodzimych drożdżach, maceruje się przez co najmniej trzy tygodnie, a następnie dojrzewa przez 24 miesiące w barriques i dużych beczkach z francuskiego dębu. Średnia produkcja wynosi około 60 tysięcy butelek. Najciekawsze jest to, że nie smakuje jak „zwykłe chianti”.
Dobre chianti classico kojarzy się zwykle z wiśnią, fiołkami, ziołami, kwasowością, charakterystyczną taniną i pewną rustykalnością. Flaccianello potrafi mieć te cechy, ale jednocześnie jest znacznie bardziej skoncentrowane, głębokie i monumentalne. W winach z najlepszych roczników znajdziemy ciemną i czerwoną wiśnię, śliwkę, fiołki, suszone zioła, przyprawy, tytoń, grafit, ziemistość, mineralność, czekoladę i nuty balsamiczne. Największą jego zaletą jest jednak połączenie potęgi z kwasowością. To nie jest ciężkie, słodkawe, „międzynarodowe” czerwone wino – sangiovese nadal pozostaje w centrum. Dlatego dobrze zrobione Flaccianello może być jednocześnie gęste, potężne, bardzo długie i eleganckie.

Fontodi Vigna del Sorbo Chianti Classico Gran Selezione

Fontodi Vigna del Sorbo Chianti Classico Gran Selezione to wino obrazujące ewolucję z kupażu sangiovese z cabernet sauvignon do czystego sangiovese. Vigna del Sorbo powstało w 1985 roku jako Chianti Classico Riserva. Początkowo wino zawierało również cabernet sauvignon – najpierw około 10 procent, z czasem stopniowo jego udział zmniejszano. Od rocznika 2012 Vigna del Sorbo jest już winem powstającym w stu procentach z sangiovese. Powstaje z winogron z jednej historycznej parceli Vigna del Sorbo, położonej na południowo-zachodnim stoku i obsadzonej krzewami mającymi ponad 55 lat. Fermentacja odbywa się spontanicznie na rodzimych drożdżach, a następnie wino dojrzewa przez 24 miesiące w barriques i dużych beczkach (botti) z dębu francuskiego. Vigna del Sorbo to wino starsze od samej kategorii Gran Selezione. Wino powstało w 1985 roku jako Riserva, natomiast po wprowadzeniu w 2014 roku kategorii Gran Selezione zostało do niej zaliczone. Dzięki temu jest jednym z przykładów, jak nowa, najwyższa kategoria Chianti Classico została „nałożona” na wino o już ugruntowanej historii i reputacji. Vigna del Sorbo nie jest po prostu kolejnym chianti kategorii premium, lecz winem z historią sięgającą lat 80. ubiegłego stulecia.

Terrazze San Leolino to „odtworzone” historyczne cru

Winnica San Leolino ma bardzo długą historię. Źródła historyczne wskazują, że uprawiano tam winorośl już w XV wieku, a sama lokalizacja była oznaczana jako cru – czyli siedlisko o cechach wyjątkowych. Z czasem jednak większość parceli zarosły drzewa oliwne. Giovanni Manetti, właściciel Fontodi, postanowił przywrócić temu miejscu jego dawną funkcję. W tym celu musiał udokumentować historyczny charakter winnicy, aby uzyskać zgodę na ponowne nasadzenia. Dokumenty kościelne potwierdziły, że była to rzeczywiście historyczna lokalizacja winnic. Terrazze San Leolino leży na wysokości około 450–500 metrów n.p.m., mniej więcej 100 metrów wyżej niż słynna Vigna del Sorbo. Ma też zupełnie inne podłoże: zamiast galestro charakterystycznego dla Vigna del Sorbo występuje tutaj wapienna gleba alberese. To ona sprawia, że wino powstające z uprawianych na niej winogron jest bardziej smukłe, precyzyjne, mineralne i świeże niż bogatsza i bardziej mięsista Vigna del Sorbo.

Case Via Pinot Nero

Case Via Pinot Nero to burgundzki rozdział w historii Fontodi – Giovanni Manetti, zafascynowany pinot noir podczas swoich doświadczeń w Burgundii, postanowił sprawdzić, czy ta kapryśna odmiana odnajdzie się również w słonecznym Panzano. I rzeczywiście – wysoko położona, zachodnio eksponowana parcela pozwala zachować jej świeżość i elegancję. Winogrona pochodzą z niewielkiej, około 1,5-hektarowej parceli Case Via, położonej na wysokości około 450 metrów n.p.m.

Case Via Syrah

Case Via Syrah ma bardzo ciekawą historię, bo podobnie jak Pinot Nero jest świadectwem eksperymentatorskiego ducha młodego Giovanniego Manettiego. Syrah w Fontodi jest starszy, niż mogłoby się wydawać. Posadzono tę odmianę bowiem już w połowie lat 80. Ubiegłego wieku, w okresie młodzieńczych eksperymentów Manettiego. Nie była to więc odmiana dodana do portfolio dopiero wtedy, gdy modne stały się supertoskany. Pierwsze roczniki Case Via Syrah pojawiają się już w latach 90. – zachowane są m.in. butelki z roczników 1996, 1997, 1998 i 1999. Winogrona, z których powstaje Case Via Syrah pochodzą z parcel Case Via i Pecille, z ekspozycją południową. Wino jest stuprocentowym syrahem, fermentuje spontanicznie na rodzimych drożdżach przez co najmniej trzy tygodnie, a następnie dojrzewa 24 miesiące w barriques i dużych beczkach (botti) z francuskiego dębu. Produkcja wynosi zaledwie około 5000 butelek. Charakter wina bardziej przypomina Côte-Rôtie niż Hermitage. To bardzo obrazowe porównanie: sugeruje syraha bardziej aromatycznego, pieprznego, smukłego i eleganckiego niż ciężkiego i masywnego.
Case Via Syrah powodzi, że Fontodi od dawna nie ograniczało się do sangiovese. Co więcej, syrah na tyle dobrze odnalazł się w lokalnych warunkach, że dziś Fontodi podkreśla jego dobre przystosowanie do gleb i mikroklimatu posiadłości.

Wyjątek w kolorze bieli

Meriggio to białe odstępstwo od wielkiej tradycji Fontodi. W sercu krainy sangiovese Giovanni Manetti postanowił pokazać, że Panzano może dać również świetne wino z sauvignon blanc. Posadził tę odmianę w miejscu o chłodniejszej, północnej ekspozycji, a w piwnicy połączył nowoczesną stal z tradycyjną toskańską terrakotą, produkowaną w należącej od pokoleń do rodziny Manetti fabryce